De G-competentie van werknemers

Veel laaggeletterde werknemers houden zich staande op het werk, maar hebben moeite om bij te blijven. Bij veranderingen groeien zij minder snel mee en de samenwerking met collega’s verloopt moeizaam. Bijscholingen volgen is vrijwel onmogelijk en hun loopbaan ontwikkelt zich eerder in negatieve dan positieve zin.

Door de toename van het gebruik van informatietechnologie komen laaggeletterde werknemers nog verder buiten spel te staan. Bij herstructureringen zijn zij moeilijker herplaatsbaar. Het is zowel in het belang van uw bedrijf of organisatie als van deze werknemers om hun probleem te herkennen, ter sprake te brengen en een oplossing te zoeken.

Wacht niet tot de problemen zich voordoen

Laaggeletterdheid is moeilijk te detecteren. Een leidinggevende herkent dit probleem niet altijd als dusdanig. Een geletterdheidprobleem kan zich verschuilen achter signalen die op een gebrek aan kennis, inzet of ambitie, of op slordigheid of zelfs onwil lijken te wijzen.

Herkenning van die signalen is belangrijk, nog beter is niet te wachten tot ze zich voordoen. Probeer zo vroeg mogelijk te achterhalen of de competenties van een werknemer niet uit de verf komen, omdat hij moeite heeft met het verwerken of produceren van informatie.

Mogelijke signalen van een geletterdheidsprobleem

• De werknemer vraagt vaak anderen om formulieren in te vullen of teksten te lezen.
• De werknemer handelt meldingen, mededelingen of overdrachten altijd mondeling of telefonisch af .
• De werknemer wijkt niet graag af van standaardtaken, ook al blijkt hij capaciteiten te hebben om aan zijn functie meer invulling te geven of een leidinggevende taak op zich te nemen.
• De werknemer maakt vaker dan doorsnee fouten wanneer instructies, voorschriften, materiaalgebruik, routes enzovoort zonder voorafgaande waarschuwing wijzigen.
• De werknemer heeft moeite wanneer een klant om extra uitleg vraagt bij het gebruik of de samenstelling van producten, een werkbon, factuur enzovoort.
• De werknemer heeft geen belangstelling om een bijscholing te volgen.
• De werknemer wil niet met een computer werken.

Stel geletterdheid aan de orde tijdens een werkbespreking of functioneringsgesprek

Of er inderdaad een geletterdheidprobleem speelt, bekijkt u het best in het licht van de taakuitvoering, de samenwerking met collega’s en de loopbaanplanning van de werknemer. Een werkbespreking of functioneringsgesprek is het aangewezen moment om een geletterdheidprobleem te detecteren.

Voer een competentiegericht gesprek

Problemen met geletterdheid kunt u achterhalen in een competentiegericht gesprek. In een competentiegericht gesprek staat niet het eindresultaat van de taakuitvoering centraal, maar de manier waarop de werknemer de taak heeft aangepakt. Daarbij komen vanzelf de situaties aan het licht waarin de werknemer niet in staat is informatie te verwerken of produceren, en kunt u samen naar een oplossing zoeken.

Bespreek de aanpak van taken:

• Welke taken heb je uitgevoerd?
• Beschrijf de afzonderlijke stappen die je hebt gezet.
• Ben je tevreden over het resultaat?
• Waarover ben je wel of niet tevreden?
• Waar heb je moeite mee?

Overloop probleemsituaties in detail:

• Waarom ging het mis?
• Waarom moest je hulp vragen?
• Kun je in zo’n geval altijd hulp vragen?
• Hoe komt het dat je die instructie/dat voorschrift verkeerd hebt begrepen?
• Hoe komt het dat je het verkeerde middel hebt gebruikt?
• Waarom wist je niet dat het product niet meer in voorraad was?
• Waarom heb je die informatie niet aan je collega’s doorgegeven?
• Waarom heb je de klant geen email gestuurd?
• Hoe komt het dat je geen antwoord op de vraag van die klant kon geven?

Zoek samen naar een oplossing:

• Hoe zou je dat anders kunnen aanpakken?
• Moet je daarvoor iets bijleren?

Bespreek geletterdheid ook in het kader van loopbaanplanning

Bespreek op dezelfde manier mogelijke weerstanden om nieuwe taken uit te voeren, van functie te veranderen of een bijscholing te volgen. Vraag de werknemer naar zijn behoefte om kennis en vaardigheden op te doen, en naar de manier waarop hij dat het beste zou kunnen.

• Tegen welke taken zie je op?
• Wat denk je goed te kunnen en wat niet?
• Hoe kan je die vaardigheid verbeteren?
• Waarom vind je studeren moeilijk?
• Waarom zie je op tegen een examen?
• Hoe leer je het gemakkelijkst?
• Ben je meer praktisch of meer theoretisch ingesteld?

Stel een oplossing voor

Een gesprek over de leerbehoefte, leerproblemen en leerstijl van de werknemer is een goed vertrekpunt om een voorstel voor een geletterdheidtraining te doen. Laaggeletterden zijn vaak huiverig om een training te volgen. Ze hebben slechte schoolervaringen of het is lang geleden dat ze nog in de schoolbanken zaten. Het is dus nodig om uit te leggen dat:

• een geletterdheidtraining heel praktisch is
• veel mensen deze training nodig hebben
• deze training speciaal voor volwassenen is
• deze training veel voordelen heeft: veiliger werken, beter samenwerken met collega’s, goed met de klanten omgaan, vakkennis vergroten, uitzicht op een betere functie, hogere verloning …

Zie verder: Geletterdheidtrainingen organiseren